صفحه نخست دربارۀ ما تماس با ما پیوندها RSS کل مطالب
سه شنبه 6 تير 1396     Tuesday 27 June 2017
پنجشنبه 6 مرداد 1390
بایسته های پژوهشی گروه تاریخ
بایسته های پژوهشی گروه تاریخ
بایسته های پژوهشی گروه تاریخ

ضرورت بحث در تاریخ مهدویت گذشته از خود بحثِ تاریخ و جایگاه و علمیت آن که روزی به آن بهاء داده نمی¬شد و در سایۀ سایر علوم مطرح می‌گردید و یا نگاه و نیاز تخصصی به آن احساس نمی¬شد. ولی امروزه با گذشت زمان رویکرد به آن به جهت نیاز تخصص به تاریخ بیشتر شده و جایگاه علمی خود را در میان سایر علوم باز کرده است و اهمیت این علم در انتقال آموزه¬های اصیل اسلامی خود را نمایان کرده است. این نیاز در اندیشه مهدویت به تاریخ با گذراندن قرن¬های طولانی همراه با فراز و نشیب¬های بیشتر رخ می‌نمایاند. چرا که توجه به مباحث مهدویت در جامعه امروز که با چالش¬های مختلف به خصوص عقیدتی دست به گریبان است. در واقع خط سیرِ رهایی و حرکت به سمت نجات و روشنایی است. هدف غایی فعالیت¬ها و تلاش¬های جوامع علمی، برای رساندن بشریت به آن روشنایی. ولی بی¬شک تلاش برای بهینه¬سازی آینده¬ای روشن برای دوران حضور و رسیدن بشریت به آن عصر، نگاهی عالمانه و دقیق به گذشته را می¬طلبد که در واقع پایه¬گذار تفکرات و اندیشه¬های اصیل در آینده و دوران حضور است و این مقوله¬ای است که مورد تأکید ائمه معصومین در توجه به تاریخ و مطالعه بوده است.

پژوهشکده مهدویت
گروه: تاریخ
بایسته¬های پژوهشی
1388
بسم الله الرحمن الرحیم
ضرورت بحث در تاریخ مهدویت
گذشته از خود بحثِ تاریخ و جایگاه و علمیت آن که روزی به آن بهاء داده نمی¬شد و در سایۀ سایر علوم مطرح می‌گردید و یا نگاه و نیاز تخصصی به آن احساس نمی¬شد. ولی امروزه با گذشت زمان رویکرد به آن به جهت نیاز تخصص به تاریخ بیشتر شده و جایگاه علمی خود را در میان سایر علوم باز کرده است و اهمیت این علم در انتقال آموزه¬های اصیل اسلامی خود را نمایان کرده است. این نیاز در اندیشه مهدویت به تاریخ با گذراندن قرن¬های طولانی همراه با فراز و نشیب¬های بیشتر رخ می‌نمایاند. چرا که توجه به مباحث مهدویت در جامعه امروز که با چالش¬های مختلف به خصوص عقیدتی دست به گریبان است. در واقع خط سیرِ رهایی و حرکت به سمت نجات و روشنایی است. هدف غایی فعالیت¬ها و تلاش¬های جوامع علمی، برای رساندن بشریت به آن روشنایی.
ولی بی¬شک تلاش برای بهینه¬سازی آینده¬ای روشن برای دوران حضور و رسیدن بشریت به آن عصر، نگاهی عالمانه و دقیق به گذشته را می¬طلبد که در واقع پایه¬گذار تفکرات و اندیشه¬های اصیل در آینده و دوران حضور است و این مقوله¬ای است که مورد تأکید ائمه معصومین در توجه به تاریخ و مطالعه بوده است.
ضرورت بحث از تاریخ مهدویت نیز در واقع رویکردی غیر از آنچه که گفته شده ندارد. شناخت ادوار گذشته و نیز اقتضاءات حاکم بر آن در تاریخ مهدویت و تجربه¬پذیری از گذشته به منظور دست¬یابی درست به نقش¬آفرینی صحیح¬تر در تدوین راهکار‌های راهبردی برای رسیدن به جامعه مدنی(یا همان مدینه فاضله مورد بحث نظریه پردازان)امری انکار¬ناپذیر است.
در واقع بررسی تاریخ مهدویت تلاشی برای شناخت و شناسایی بستر¬های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه آن روز است تا با فهم عمیق و دقیق از شرایط موجود گذشته، چشم¬انداز¬های حیات بشری با اندیشه زیبای مهدوی مزیّن گردد.
بنابراین خلاصه¬ای از ضرورت¬های بحث از تاریخ مهدویت را این¬گونه می¬توان ذکر کرد:
1- عدم توجه ویژه به مسأله تاریخ مهدویت در آثار بر جای مانده و مراکز علمی. چرا که مراکز علمی و عمده آثاری که در حوزه مطالعاتی تاریخ اسلام و تشیّع بر جای مانده یا به تاریخ زندگی خود وجود مبارک امام زمان و یا به تاریخ، منهای تاریخ حضرت. بنابراین بحث از مهدویت و اندیشه برخواسته از آن از منظر¬های مختلف مغفول مانده است و جای بحث از اندیشه مهدویت از صدر اسلام تا به امروز خالی دیده می¬شود.
2- مبهم بودن ابعاد مختلف تاریخ مهدویت برای پژوهندگان و عموم جامعۀ شیعی.
3- تدوین تاریخ مهدویت اصیل¬ متقن همراه با نقد و تحلیل می¬تواند بسترهای شبهه¬افکنی منحرفین و منکرین وجود امام را دفع کند و مؤیّد وجود حضرت مهدی موعود، باشد.
4- بررسی تاریخ مهدویت می¬تواند پاسخ¬گو و رافع بسیاری از شبهات و اندیشه¬های منحرف ضد مهدوی باشد.
5- توجه به مباحث تاریخ مهدویت می¬تواند زمینه را برای کمک به مباحث جدی فقهی چون بحث ولایت¬فقیه و ... فراهم سازد.
6- فهم دقیق و واقع¬گرایانه از تاریخ مهدوی می¬تواند بسترهای بروز انحرافات یا فراقه¬گرایی، فرقه¬سازی و فرقه‌های مدعی دروغین مهدویت در شرایط کنونی را خنثی سازد.
7- بررسی تاریخ مهدویت در واقع می¬تواند ابعاد تازه¬ای را در پژوهش و تحقیق، برای پژوهندگان مهدویت و تاریخ تشیّع و اسلام، باز کند.
8- در جامعه امروزی که ادعا¬های مهدویت رو به فزونی است، توجه به مباحث تاریخ مهدویت به عنوان یکی از اسناد مهم در مطالعات مهدوی،چگونگی برخورد جامعه آن روز و راه و رسم مبارزه با عقاید انحرافی این چنین را آموزش دهد. مثل برخورد و تدابیر ائمه تا آغاز غیبت، با مدعیان دروغین مهدویت و . . .
9- بحث و مطالعه تاریخ مهدویت، علاوه بر اینکه برای پژوهشگران و اهل علم می¬تواند جذاب باشد، می¬تواند کام تشنه عموم جامعه شیعی را(که از برکات آگاهی تاریخ مهدویت بهره زیادی نبرده¬اند)سیراب کند.

بایسته¬ها: اهداف
1- کاربرد بیشتر مباحث تاریخی در باب مهدویت برای تبیین بهتر اندیشه مهدویت.
2- نهادینه¬کردن معارف و مفاهیم تاریخی و تقویت ضرورت تاریخ¬باوری و آثار مترتب با آن.
3- تهیه و تنظیم و تدوین روش¬های نوین نقد و تحلیل گزاره¬های تاریخی با تکیه بر منابع موجود.
4- ارائه مباحث کامل تاریخی از منظر¬های مختلف در باب مهدویت.
5- بهره¬برداری از گذشته تاریخی با استفاده از تجربه¬پذیری پدیده تاریخی برای ارائه چشم¬انداز جامعه مهدوی در جوامع اسلامی و برنامه¬ریزی راهبردی برای حال و آینده.
6- بررسی و ریشه¬یابی آسیب¬ها، ریزش¬ها و رویش¬ها در مسأله مهدویت از منظر تاریخ.
7- بررسی تاریخ اندیشه مهدویت در جهت دستیابی به وجوه امتیاز اندیشه مهدویت تشیع امامیّه.
8- بازکاوی و بررسی اندیشه مهدویت در تاریخ و تأثیر آن بر حکومت¬ها، قیام¬ها و نهضت¬های اصلاحی شیعه.
9- شناخت و بررسی بایسته¬های پژوهشی موجود در حوزه¬ مطالعاتی تاریخ مهدویت.
10- به روز¬رسانی و دستیابی به بایسته¬ها و موضوعات تاریخی در باب مهدویت و ایجاد نوآوری در طرح و پژوهش و موضوعات تاریخی مهدویت.
11- بستر¬سازی زمینه تحقیق برای پژوهشگران، محققان، نویسندگان و مراکز علمی در زمینه مربوطه.
12- بررسی کتب، مقالات، و سایر رسانه¬های دیداری، شنیداری و نوشتاری منتشره در حوزه تاریخ مهدویت برای حفاظت و صیانت از اندیشه اصیل مهدوی.
13- تدوین و بررسی اندیشه مهدویت اصیل و سیر تاریخی آن از صدر اسلام تا آغاز غیبت.

برنامه¬ها:
الف: فعالیت¬های پژوهشی(نیروی مورد نیاز 4 نفر):
1- موضوع¬شناسی تاریخ مهدویت.
2- اولویت¬بندی موضوعات (موضوعات در سه اولویت:کوتاه مدت (2سال)،میان مدت(2سال)، دراز مدت (2سال).
3- گردآوری شبهات وارده بر تاریخ مهدویت شیعه امامیه.
4- تدوین کتاب جامع تاریخ مهدویت.
5- تدوین شناسنامه پژوهشی(تدوین کتاب«کتاب¬شناسی تاریخ مهدویت»).
6- تهیه ¬و تدوین مقالات تخصصی، نیمه¬تخصصی، همایشی.
7- تدوین کتب درسنامه در صورت درخواست مراکز علمی مربوطه.
8- نقد و تحلیل گزاره¬های تاریخی.
9- شناسایی و نقد و تحلیل منابع موجود تاریخ مهدویت.
10- نقد و بررسی کتب منتشره در موضوع تاریخ مهدویت( نقد و تحلیل و جوابیه در صورت نیاز).
11- شناسنامه¬دارکردن موضوعات بایسته¬های پژوهشی گروه تاریخ.
ب: فعالیت¬های آموزشی( نیروی مورد نیاز 2 نفر):
1- برنامه¬نویسی برای مقاطع مختلف تحصیلی( در صورت درخواست یا نیاز).
2- شناسایی و معرفی اساتید متخصص در تاریخ مهدویت.
ج: نشست¬های علمی و فعالیت¬های رسانه¬ای و همکاری و خدمات علمی(نیروی مورد نیاز 2 نفر):
1- همکاری با سایت، مجلات و سایر مراکز علمی،پژوهشی موئسسه.
2- همکاری با رسانه¬های دیدار، شنیداری و نوشتاری در صورت نیاز.
3- برگزاری نشست¬های علمی تخصص با هماهنگی و دعوت از اساتید متخصص.
4- شناسایی و جذب پژوهشگران و همکاری با آنها جهت پشتوانه¬سازی نیروی علمی برای گروه.
5- راهنمایی و مشاوره برای پژوهشگران، طلاب و دانشجویان برای تدوین پایان¬نامه و سایر خدمات علمی.
بایسته¬ها در اجرا:
1- تقسیم کارها با توجه به قابلیت¬ها و ظرفیت¬های اعضاء.
2- جدیت، تلاش و پشتکار در انجام وظایف محوّله.
3- ارایه گزارش پیشرفت کاری اعضاء در پایان هر ماه بر اساس برنامه¬ها به مدیر گروه.
4- تدوین برنامه زمان¬بندی¬شده برای پیشبرد کارها.
5- تدوین کارنامۀ پیشرفت کاری هر شش¬ماه به معاونت پژوهشی.
6- فراهم¬سازی زمینه¬های انجام بهتر کارها با هماهنگی با مجموعه موئسسه.
بایسته¬ها:
1- بررسی اندیشه مهدویت در تأسیس حکومت¬های سیاسی اسلامی- شیعی.
2- بررسی منابع مرتبط با مهدویت در ادوار مختلف تاریخ.
3- بررسی نقش مهدویت در ایجاد قیام¬ها، جنبش¬های مردمی و نهضت¬های اصلاحی.
4- مهدویت و تأسیس فرقه¬ها و نحله¬های عقیدتی( موئسس- تحلیل تاریخی – مبانی اعتقادی انحرافات- علل و انگیزه¬ها- نقش مهدویت- وضع کنونی فرق).
5- آسیب¬شناسی اندیشه مهدویت در تاریخ اسلام:
- تشکیل حکومت¬ها با سوءاستفاده از اندیشه مهدویت.
- مدعیان دروغین مهدویت.
- تشکیل فرق.
- استعمار و ورود به بحث مهدویت.
- سایر موارد.
6- بررسی مسأله انتظار در آیین¬¬ها و مراسم¬ها در میان اقوام و مناطق مختلف.
7- بررسی آیین¬های انتظار و سایر جشن¬های مهدویت در حکومت¬های شیعی.
8- سیر تاریخی رویکرد ملل غیرمسلمان به مسأله مهدویت.
9- بررسی و ریشه¬یابی علل پیدایش مدعیان دروغین مهدویت در تاریخ اسلام.
10- سیر تاریخی مدعیان دروغین مهدویت در دوره¬های مختلف:
- مختصات هر قرن به قرن دیگر.
- رویکرد مردم به آنها و عاقبت کار آنها.
- بررسی علل و انگیزه¬های تاریخی، جغرافیایی و . . .
- نقش حکومت¬ها در شکل¬گیری مدعیان- و سایر موارد.
11- بررسی چگونگی پرداختن مورخین و فلاسفه تاریخ به مسأله:
- مهدویت و فرجام¬گرایی.
- مهدویت و پایان تاریخ.
- مهدویت و جهانی¬سازی.
- مهدویت و اشراط¬الساعة.
12- موعود¬گرایی قبل از اسلام:
- موعود در یهودیت.
- موعود در مسیحیت.
- موعود در زردتشت و هزاره¬گرایی و . . .
- موعود در سایر ادیان.
13- حکومت¬های زمینه¬ساز در طول تاریخ اسلام:
- حکومت¬ها.
- شاخصه¬های حکومت¬های زمینه¬ساز از دیدگاه تاریخ.
- نهضت¬های زمینه¬ساز.
- قیام¬های زمینه¬ساز.
14- خدمات و ارتباط متقابل مهدویت و مرجعیت در بعد از غیبت.
15- بررسی اندیشه مهدویت بر مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه در تاریخ اسلام.
16- بررسی تاریخی تأثیر اندیشه مهدویت بر باورهای ارزشی در طول تاریخ اسلام.
17- بررسی باورداشت مهدویت در دفع مشکلات جامعه و مردم در طول تاریخ.
18- نقش سادات و علویان در انتقال و گسترش اندیشه مهدویت.
19- نقش علماء و حوزه¬های علمیه در بسط و گسترش اندیشه مهدویت.
20- موانع و مشکلات تحقیق در مسأله تاریخ مهدویت.
21- روش تحقیق در منابع تاریخی مهدویت.
22- استعمار و استفاده از اندیشه مهدویت برای ضربه به شیعه.
23- اجماع مسلمین بر باورداشت مهدویت در تاریخ تا دورۀ استعمار.
24- بررسی نقش استعمار در مهدی¬سازی در کشورهای مختلف مسلمان¬نشین و . . .
موضوعات تاریخی مهدویت:
• بخش اول: از بعثت پیامبر تا آغاز غیبت صغری(تا سال 260 ﻫ . ق):
• مهدویت در کلام پیامبر:
- آغاز عقیده به مهدویت از صدر اسلام.
- تلاش پیامبر برای جا¬انداختن جانشینان خود به¬خصوص حضرت مهدی .
- گزارش مورخان اهل سنت و شیعه از تصریح پیامبر به مهدویت، نسب او، آغاز غیبت، ظهور، شاخصه¬های حکومت و... .
• مهدویت در دوره خلفای سه¬گانه:
- شهرت نام ائمه دوازده¬گانه از امام علی تا حضرت مهدی به جهت تصریح پیامبر از دیدگاه اهل سنت و شیعه.
• مهدویت در عصر امیر¬المؤمنین علی:
- تلاش علی برای معرفی ائمه و مهدی موعود.
- سبائیه (قائلین به غیبت و ظهور حضرت علی)به طیّاریه هم شهرت دارند.
- عبد¬الله بن سبا از واقعیت تا خرافه.
- منکران وجود عبد¬الله بن سبا از مستشرقان و اهل سنت.
- عبد¬الله بن سبا و سبائیه از دیدگاه مورخّان شیعه.
• مهدویت در عصر ائمه از امام حسن تا امام باقر(40 - 114 ﻫ . ق):
- تلاش و تدابیر ائمه چهارگانه برای انحراف امامت و مهدویت در مقابل امویان.
• مهدویت در عصر بنی¬امیه(41 ﻫ .ق - 132 ﻫ . ق):
- تلاش خلفای بنی¬امیه در انتصاب مهدویت به خود.
- ایجاد فرقه¬ها در دورۀ بنی¬امیه و حمایت خلفاء از بعضی فرق.
- نقش اندیشه مهدویت در ایجاد قیام¬های ضد بنی¬امیه.
- نقش اندیشه مهدویت در ایجاد فرقه¬های جدید در عصر امویان.
- کیسانیه: پیروان مختار بن ابی¬عبیده ثقفی و قائلین به مهدویت محمد حنفیه.
- زیدیه: پیروان زید¬ بن ¬علی ¬بن ¬حسین.
- سراجیه: پیروان حسان ¬بن ¬سراج که محمد بن¬ حنفیه را زنده می¬پندارند.
- کنانیه: از فرق کیسانیه و پیروان عامر بن¬ وائل کنانی.
- کربیه: از فرق کیسانیه و پیروان ابوبکرضریر.
- حاصریه: از غلاّت هستند و معتقدند که پس از امام باقر پسر او زکریا، امام است که او در کوه«حاصر» مخفی است تا آن¬گاه که اذن خروج برسد.
- باقریه: گروهی از شیعیان که به رجعت امام باقر اعتقاد دارند.
- قتیبیه: امام باقر را زنده می¬دانند که روزی ظهور خواهد کرد.
- مخیریه: پیروان مغیرة بن¬ کوفی که در سال 119 ﻫ . ق کشته شد. ولی پیروانش پس از امام باقر او را امام دانسته و منتظر ظهور وی بودند.
• مهدویت در ائمه عصر بنی¬عباس:
- مهدویت در کلام و دورۀ امام صادق.
- تدابیر امام صادق برای پیشبرد اندیشه امامت و مهدویت.
- مدعیان مهدویت و مبارزه امام صادق.
- تدابیر امام صادق در جلوگیری از طرح امامت اسماعیل، پسرش.
- اندیشه مهدویت در دورۀ امام کاظم.
- اندیشه مهدویت در دورۀ امام رضا.
- شکل¬گیری واقفیه، علل و انگیزه¬ها و اعتقادات.
- مبارزه و تدابیر امام رضا در مقابله با واقفیه.
- اندیشه مهدویت در دوره و کلام امام جواد.
- امام جواد و مبارزه با مدعیان دروغین وکالت و مهدویت.
- امام هادی و اندیشه مهدویت.
- اهداف انتقال امام هادی و امام حسن¬عسکری به سامراء.
- زمینه¬سازی ورود به دورۀ غیبت از امام صادق تا امام حسن¬عسکری.
- شیوۀ مبارزه، نشر اعتقادات اصیل شیعه و مهدویت امام هادی و امام حسن¬عسکری.
- تدابیر امام حسن¬عسکری برای حفظ جان امام مهدی تا قبل از آغاز غیبت.
• مهدویت در عصر خلفای بنی¬عباس(از سال 132 ﻫ . ق):
- نقش اندیشه امامت و مهدویت و شعار عباسیان در رسیدن به خلافت.
- بنی¬عباس و سوءاستفاده از اندیشه مهدویت.
- مدعیان دروغین مهدویت.
- نقش اندیشه مهدویت در قیام¬های ضد بنی¬عباس.
- ایجاد فرقه¬های جدید و حمایت عباسیان از فرق در مقابله با خط اصیل مهدویت.
• فرقه¬شده¬ها در این دوره:
- محمدیه: پیروان محمد بن عبدالله بن حسن بن حسن بن علی بن ابی¬طالب، ملقّب به« نفس¬زکیّه».
- مغیریه: یکی از مدعیان زنده¬بودن و رجعت نفس¬زکیّه مغیرة بن سعید عجلی بود که این فرقه در واقع اسم دیگر « محمدیه» می¬باشد.
- محمدیه2: پیروان مهد، فرزند امام علی¬النقی که در زمان حیات پدر از دنیا رفت، آنان می¬گویند: او نمرده و زنده است و او همان مهدی قائم است.
• قیام معاویة بن عبدالله و طرفد¬اران وی:
- جعفریه: از غلات شیعه که به امامت امام صادق اعتقاد داشتند آنها را «جعفریه واقفه» نیز نامند. چون در امامت امام صادق توقف کرده و قائل به رجعت او شدند.
- جعفریه2: پیروان جعفر بن علی، برادر امام حسن عسکری و مشهور به جعفر کذّاب، پس از وفات امام هادی عده¬ای اندکی از اصحاب او به امامت پسرش جعفر گروید و گروهی هم به امامت او پس از شهادت برادرش امام حسن عسکری، معتقد شدند و چندین گروه دیگر.
- ناووسیه: عده¬ای از شیعیان که شهادت امام صادق را باور نداشته و منتظر ظهور.
- سمیعیه: پیروان سمیع بن محمد بن بشیر کوفی که می¬گفتند: حضرت موسی بن جعفر نمرده و به زندان نرفته و زنده و همان مهدی قائم است.
- اسماعیلیه: نام عمومی فرقه¬هایی که بعد از حضرت امام صادق به امامت فرزندش اسماعیل که در زمان حیات پدر از دنیا رفته بود، اطلاق می¬شود و در بلاد مختلف به نام¬های گوناگون خوانده شده¬اند و فرقه¬های زیادی از این فرقه منشعب شده¬اند.
- واقفیه: این نام لقب عمومی فرقه¬ای است که منکر رحلت امام موسی کاظم شده¬اند، و در امامت ایشان توقف کردند. البته فرقه¬های دیگری هم به همین نام معروف شده¬اند، مثل کسانی که بعد از امام یازدهم، امامت امام مهدی را قبول داشتند و نه جعفر کذاّب را، بلکه در امام یازدهم توقف کردند.
• چگونگی شکل¬گیری جامعه شیعی و وضعیت اجتماعی، اقتصادی و . . . آنها.
• خاندان و بزرگان شیعه در بغداد و انتقال و حفظ باورهای شیعی¬ و مهدوی.
• ابومسلم خراسانی و چگونگی مرتبط¬شدن با عباسیان.
• نقش ابومسلم در شکل¬گیری حکومت عباسیان و سقوط امویان.
• فرقه¬های بوجود¬آمده در اعتقاد به مهدویت ابومسلم مثل ابومسلمیه و . . .
• وضعیت سیاسی، اجتماعی، فکری، اقتصادی عباسیان در آستانه غیبت صغری.
• علل تشدید فشار خلفای عباسی بر شیعیان و ائمه در آستانه غیبت صغری.
• نظام¬های حکومتی و دولت¬های مستقل در آستانه غیبت صغری.
• تقسیم غیبت به صغری و کبری در منابع اهل سنت.
• بررسی تألیفات مهدویت تا قبل از غیبت صغری.
دورۀ غیبت صغری:
• ولادت حضرت مهدی:
- سال ولادت حضرت مهدی در منابع اهل سنت و شیعه (255ﻫ .ق، نیمه شعبان).
- پدر امام زمان و اختلافات موجود در آن.
- تصریح برخی منابع اهل سنت به ولادت حضرت، از امام حسن عسکری.
- مادر امام زمان، از واقعیت تا خرافه.
- بررسی زندگی، نسب،( امام حسن عسکری- حکیمه خاتون- نسیبه – مارقه و . . .
- شاهدان ولادت (امام حسن عسکری- حکیمه خاتون- نسیبه – مارقه و . . .
- جایگاه و شخصیت حکیمه¬خاتون نزد ائمه و شیعه.
- نقل تاریخ در ساعات اولیه ولادت،کرامات، معجزات، . . . حضرت.
- نام، القاب، و خصوصیات ظاهری و جسمانی حضرت در کودکی.
• اقدامات حضرت امام عسکری بعد از ولادت حضرت مهدی در شب ولادت:
- حضور شاهدان در شب ولادت.
- اعلان به برخی از نزدیکان و به برخی از نزدیکان و اصحاب مورد اطمینان، مثل کاروان قمی¬ها.
- ارسال نامه به برخی از اصحاب و وکلای خود و بشارت به ولادت حضرت مهدی؛ مثل وکیل خود در قم.
• تدابیر امام زمان برای حفظ جان حضرت در کودکی:
- عدم ذکر نام حضرت.
- زندگی در اختفاء و احتمال انتقال به مدینه (در برخی منابع تصریح¬شده).
- استفاده از فرصت و گرفتاری¬های عباسیان و غفلت از تولد و دورۀ کودکی.
- مخاطب¬¬قراردادن مادرش در وصیت و دادن وصایای به او.
• تلاش سختگیرانه عباسیان در جلوگیری از تولد حضرت و علل عدم موفقیت:
- اقدامات امام حسن عسکری.
- بروز اشتغالات حکومتی، مثل: آشوب¬های داخلی، قیام¬های علویان،مثل: قیام زنگیان و . . .
• شهادت امام حسن عسکری، سرآغاز غیبت صغری(260 ﻫ . ق):
- شهادت حضرت امام حسن¬عسکری و اقدامات قبل از شهادت در تحکیم مهدویت پسرش، حضرت مهدی.
- دادن مسئولیت کفن و دفن و اقدامات مربوط به آن به عثمان ¬بن ¬سعید عمری.
- نقل تاریخ از شاهدان اقامه نماز بر پیکر پدرش.
- جعفرکذّاب و ادعای امامت و جانشینی و اقدامات او در این زمینه.
- حمایت خلفای عباسی از جعفر کذّاب و جاسوسی و اعمال مرموزانه و خائنانۀ او به نفع دربار.
• وضعیت سیاسی، اجتماعی، فرهنگی شیعیان در دوران آغاز غیبت صغری:
- ممالک شرق اسلامی.
- ممالک غرب اسلامی.
- سایر ممالک.
- انشعاب در جامعه شیعی بعد از شهادت امام حسن عسکری، مثل: واقفیه، جعفریه، مهدیه، فطحیه.
• ملاقات¬کنندگان با امام مهدی:
- ملاقات در دورۀ اختفاء.
الف: ملاقات گروهی.
ب: ملاقات فردی.
- ملاقات در دورۀ غیبت صغری.
- سیستم امنیتی امام زمان برای حفظ جان خویش در این دورۀ از دشمنان.
• نهاد وکالت:
- علل و انگیزه تشکیل نهاد وکالت.
- پیشینه سازمان وکالت و نحوه مدیریت آن.
- نحوۀ ارتباط امام با وکلاء و وکلاء با مردم در دورۀ نهاد وکالت و . . .
- کارکرد و وظایف سازمان وکالت.
- وکالت و سفارت در دورۀ غیبت صغری.
- فرق وظایف وکلای قبلی با وکلای دورۀ غیبت صغری.
- لفظ مورد استفاده برای وکلای چهارگانه در دورۀ غیبت صغری( وکیل- سفیر- نایب).
- نواب چهارگانه، حلقۀ اتصال سایر وکلای شهرهای مختلف با امام زمان .
- ملاک¬های انتصاب نواب چهارگانه.
- وظایف نواب چهارگانه.
- اثبات تاریخی نیابت نواب چهارگانه و جواب به شبهات وارده در این زمینه مثل: احمدالکاتب و . . .
- اثبات تاریخی نیابت نواب چهارگانه، دلیل بر وجود حضرت مهدی.
- وظایف نواب در زمینه¬سازی مردم برای ورود به دورۀ غیبت کبری.
- مدعیان دروغین نیابت در دورۀ نواب چهارگانه، علل و انگیزه¬ها.
- تلاش سخت¬کوشانه خلفاء در ورود به حلقه¬های نواب و وکلاء و علل عدم موفقیت نسبی.
نواب اربعه:
• نایب اول: ابوعمرو عثمان بن سعید عمری(260 ﻫ . ق، حدود 267 ﻫ . ق( اختلافی):
- جایگاه ارزشی عثمان بن سعید نزد امام هادی و امام عسکری سبب پذیرش ایشان نزد شیعیان.
- اثبات تاریخی نیابت عثمان بن سعید.
- مدعیان دروغین نیابت در دورۀ نایب اول.
- حسن شریعی، مدعی دروغ نیابت.
• نایب دوم: محمد بن عثمان بن سعید عمری(از حدود 267 ﻫ . ق تا سال 305 ﻫ . ق):
- دلائل تاریخی اثبات نیابت محمد بن عثمان.
- جایگاه محمد بن عثمان نزد شیعیان.
• مدعیان دروغین نیابت نایب دوم و علت زیاد¬بودن آن در این دوره:
1- محمد بن نصیر نمیری
2- محمد بن علی بن هلال
3- اسحاق احمر
4 - بافطانی
5- احمد بن هلال کرخی
• ظهور قرامطه در سال (277 ﻫ . ق):
- ضربه قرامطه به شیعیان و انتساب دروغ آن به شیعیان( به نام شیعه، بر علیه شیعه).
- ابوسعیدیه و روابط بین قرامطه( ابوسعیدیه از پیروان حسن بن بهرام جنّابی، یکی از موئسسان و بزرگان قرامطه).
- عبدالله بن میمون قداح، موئسس اصلی قرامطه و علل و انگیزه او.
- تدابیر نواب و امام مهدی در مقابله با قرامطه.
- نسبت به قرامطه و فاطمیان و زکرویه.
- اختلاف تاریخ¬نگاران در نسبت، انشعاب و وجه¬تسمیه.
• نایب سوم: ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی(از سال 305 ﻫ . ق تا 326 ﻫ . ق):
- دلائل تاریخی اثبات نیابت ایشان.
- موقعیت مناسب حسین بن روح در میان شیعیان و حتی عده¬ای از درباریان.
- ابوالحسن علی بن محمد مشهور به ابن¬فرات وزیر خلیفه عباسی و کمک به موقعیت شیعیان و حسین بن روح و عاقبت او.
- موقعیت نامناسب شیعیان در دوره¬ای از نیابت حسین بن روح( از311 ﻫ . ق و317 ﻫ . ق) و خود نایب سوم و زندانی او جهت ضربه قرامطه بر آنها و حتی کشته¬شدن« ابن¬فرات».
- آزادی نسبی شیعیان و وضعیت مناسب شیعیان به جزء سال¬های(311 ﻫ . ق – 317 ﻫ . ق)به جهت موقعیت نایب سوم و وزارت ابن¬فرات و . . .
• مدعیان دروغین نیابت در این دوره:
1- حسین بن منصور حلاّج.
2- ابن¬ابی¬الغراقی( ابوجعفر محمد بن علی شلمغانی).
• نایب چهارم: ابوالحسن علی بن محمد سمری( از سال 326 - 329 ﻫ . ق، شیخ صدوق، سال 328 را آورده است):
- اثبات تاریخی و امتیازات خاص علی بن محمد برای نیابت چهارم.
- مدعی نیابت در این دوره، ابودلف کاتب( محمد بن مظفر).
- بررسی تاریخی آخرین توقیع حضرت مهدی برای آغاز غیبت کبری.
- اثبات آغاز غیبت کبری در منابع اهل سنت و شیعه.
• فرقه¬هایی که در دورۀ غیبت صغری به وجود آمدند:
1- حلاّجیه: پیروان ابوعبدالله حسین بن منصور حلاّج.
2- بلالیّه: پیروان ابوطاهر محمد بن علی بن بلال.
3- نمیریه: پیروان محمد بن نصیر نمیری.
4- خنفریه: پیروان علی بن فضل خنفری داعی اسماعیلی در یمن.
5- شریعیه: پیروان ابومحمد حسن شریعی.
6- نفیسیه: طرفداران محمد، فرزند امام علی¬النقی و معتقد به امامت جعفر بن علی هستند.
7- شلمغانیه: پیروان ابوجعفر محمد بن علی شلمغانی، ( ابن ابی¬العزاقر).
8- عسکریه: فرقه¬ای از شیعیان که حضرت امام حسن عسکری را مهدی می¬پنداشتند و به غیبت او معتقد بودند.
9- فطحیه¬ خالص: امامت دو برادر در صورتی که برادر بزرگتر فرزندی نداشته باشد جایز دانسته و بعد از امام حسن عسکری، جعفر بن علی را امام می¬دانستند.
10- هلالیّه: پیروان احمد بن هلال کرخی.
• علل، انگیزه¬ها و زمینه¬های تشکیل و ایجاد فرقه¬ها در دوران غیبت صغری:
- بررسی کتاب¬های تألیف¬شده در موضوع غیبت و مهدویت در عصر غیبت صغری.
- دورۀ غیبت کبری از آغاز تا تشکیل دولت صفوی(319 ﻫ . ق تا حدود 605 ﻫ .ق، آغاز قیام و شروع).
• شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آغاز دورۀ غیبت صغری:
1- ممالک شرق اسلامی.
2- ممالک غرب اسلامی.
3- سایر ممالک.
• دولت آل¬حمدان و مسأله مهدویت( 292 ﻫ . ق- 369 ﻫ . ق).
• دولت فاطمیان و مسأله مهدویت( 297 ﻫ . ق - 567 ﻫ . ق):
- سال ورود اسلام به آفریقا و مغرب و چگونگی معرفی شیعه و مهدویت.
- زمینه¬های فکری، اجتماعی، اقتصادی، و طبیعی برای تشکیل دولت فاطمیان و گرایش مردم به آنها.
- بررسی جغرافیایی و محدودۀ آن در دولت فاطمیان( آفریقیه، مغرب).
- تأثیر اندیشه مهدویت در شکل¬گیری فاطمیان.
- ابوعبدالله شیعی و خدمات، زمینه¬سازی مهدویت عبیدالله و تبلیغات گسترده و عاقبت او.
- عبیدالله مهدی، موئسس فاطمیان و ادعای مهدویت.
- مدعیان دروغین مهدویت و زمینه¬سازی مناسب برای مدعیان مهدویت در منطقه آفریقیه و مغرب.
- نقش علماء به¬خصوص قاضی¬نعمان مغربی در گسترش اندیشه شیعه و مهدویت.
- فرقه¬های شیعه در منطقه حکومت فاطمیان، علل، انگیزه¬ها و زمینه¬ها و موقعیت جغرافیایی مناسب.
- اماکن و شعائر منتَسب به مهدویت در دورۀ حکومت فاطمیان.
- فروپاشی فاطمیان، بررسی تاریخی، عامل، علّت¬ها و . . .
• دولت آل¬بویه و مسأله مهدویت(320 ﻫ . ق - 448 ﻫ . ق):
- اندیشه مهدویت و شیعه در شکل¬گیری و گسترش اندیشه مهدویت.
- افکار مذهبی موئسسان آل¬بویه و عوامل مؤثر در آن.
- نقش علمای دعوت¬شده و مقیم در گسترش اندیشه شیعی و مهدوی.
- محدودۀ جغرافیای حکومت آل¬بویه از آغاز تا فروپاشی آل¬بویه و مذهب شیعه در آن محدوده.
- زمینه¬های سیاسی، مذهبی، فرهنگی، اقتصادی و طبیعی شکل¬گیری فاطمیان.
- مذهب حاکمان آل¬بویه از زندیه تا امامیه و . . .
- سوگواری¬ها، آیین¬ها، و جشن¬های انتظار در انتقال فرهنگ مهدوی در دولت آل¬بویه.
- نقش ناصرکبیر(عنصر مؤثر از علویان در ری و بعد حکومت علویان طبرستان)در تربیت شیعی حاکمان اولیه آل¬بویه.
- نقش داعیان و علویان در بسط¬وگسترش فرهنگ شیعی و مهدوی در دورۀ آل¬بویه.
• اندیشه مهدویت در دورۀ حکومت سلجوقیان( 429 ﻫ . ق - 700 ﻫ . ق):
- تأثیر و نفوذ جوانان تربیت¬شده با افکار شیعی در دورۀ آل¬بویه در ارکان اداری حکومت سلجوقیان.
• اندیشه مهدویت در دورۀ خوارزمشاهیان(521 ﻫ . ق - 628 ﻫ . ق).
• مدعیان دروغین مهدویت در این دوره،علل¬ها،انگیزه¬ها،زمینه¬ها و . . .
• اندیشه مهدویت در دورۀ حکومت ایلخان مغول:
- سیر بررسی مذهب و دین حاکمان ایلخانی از آغاز یا پایان.
- نقش علمای بزرگ شیعه در حفظ، بسط¬وگسترش شیعه و فرهنگ مهدوی.
- خواجه نصیرالدین طوسی، از همکاری با ایلخانان و تأثیرات و اقدامات ایشان.
• نقش خواجه نصیرالدین در حفظ آثار شیعه و نقش او در گسترش، گرایش در ایلخانان و . . .
- بررسی و تحلیلی جامع از مذهب ابن¬علقمی، وزارت او، و نقش او در گسترش فرهنگ شیعه و مهدوی.
- بررسی ¬و تحلیل از اتهام همکاری خواجه نصیرالدین و ابن¬علقمی با مغولان در تصرف بغداد از جانب علمای اهل سنت.
- خواجه¬نصیرالدین و ابن¬علقمی و رفع گرفتاری شیعیان(حتی اهل سنت) و جلوگیری از حملۀ مغولان به بعضی از شهرها.
- علل، انگیزه¬ها و زمینه¬ها برای گرایش برخی از حاکمان ایلخانی.
- نقش و رسالت سنگین علمای بزرگ همچون: علاّمه حلّی در این دوره، برای حفظ و گسترش شیعه و انتقال فرهنگ مهدوی.
- بررسی و تحلیل و تأثیر همکاری علاّمه حلّی با ایلخانان و گرایش و رسمیت¬دادن به شیعه از جانب حاکمان ایلخانی.
• حوزۀ علمیه حلّه و شهر حلّه:
- تأثیر علمای بزرگ حلّه همچون: سید بن ¬طاووس در حفظ شهر حلّه از حمله مغولان.
- نقش اخبار ملاحم¬وفتن و اندیشه مهدویت در حفظ شهر حلّه و بعضی از شعرهای عراق از حمله.
- مرکزیت حوزۀ علمیه حلّه در دورۀ مغولان و رویکرد علمای بزرگ و توجه شیعیان به این حوزه.
- بررسی تألیفات نوشته¬شده در موضوع مهدویت در دورۀ حوزه حلّه.
• جزیرۀ خضراء:
- جزیرۀ خضراء از واقعیت تا خرافه.
- جزیرۀ خضراء، مثلث برمودا و . . . از کی وارد تاریخ مهدویت شد؟
- تحلیل و بررسی راویان وقایع مربوط به جزیرۀ خضراء.
• سربداران:(سال قیام،736 ﻫ . ق – 788 ﻫ . ق، حدود 50سال ﻫ . ق):
- نقش اندیشه مهدویت در شکل¬گیری نهضت سربداران.
- نقش سربداران در گسترش فرهنگ مهدوی، انتظار، زمینه¬سازی.
- مهدویت از ارکان اصلی تعالیم چهارگانه شیخ¬حسن جوری و سربداران.
- شیخ¬خلیفه و بشارت به ظهور، عامل اصلی جمع¬آوری پیروان.
- نقش نهضت اصلاحی سربداران در شکل¬گیری نهضت¬های مشابه شیعی.
- بررسی نهضت سربداران از آغاز تا فروپاشی و اختلافات دورۀ دوم عامل اصلی فروپاشی.
- عرفان و تصوّف سربداری در راستای شریعت و تعالیم مهدوی، عامل شکل¬گیری و همچنان عامل فروپاشی.
- نقش عناصری همچون:خواجه¬علی مؤیّد و درویش¬عزیز در نهضت سربداری( منفی و مثبت).
- افراط در مهدویت و بشارت به ظهور، از عوامل ضربه به نهضت سربداری.
- تحقیقی جامع در مذهب شیعۀ اثنی¬عشری عناصر مؤثر از شیخ¬خلیفه و شیخ¬حسن جوری تا خواجه علی مؤیّد(در مقابل اتهامات).
• مرعشیان( 760 – 35 حدوداً):
- تأثیر اندیشه مهدویت و نهضت سربداران در شکل¬گیری مرعشیان.
- تعلیم مرعشیان دنباله¬رو تعالیم شیعی سربداران.
• مشعشعیان( از 845 ﻫ . ق - 915 ﻫ . ق) و تا سال(200 ﻫ . ق)جزء فرمانروایی صفویان:
- قرن هشتم و نهم هجری، سال ازدیاد جنبش¬های شیعی.
- موئسس مشعشعیان، سیدمحمد بن فلاح و ادعای دروغین مهدویت.
- واکنش علمای حلّه به ادعای مهدویت سیدمحمد مشعشع.
- زمینه¬های مساعد اقتصادی، اعتقادی و فرهنگیِ به حکومت رسیدن و پذیرش مهدویت سیدمحمد.
- علل و انگیزه¬های ادعای سیدمحمد.
- ابن¬فهد حلّی و محمد بن مشعشع.
• قره¬قویونلوها و اندیشه مهدویت:
- انتظار امام غایب در میان شیعیان از دیدگاه سیّاحان و نویسندگان مسالک و ممالک.
- تصوف و اندیشه مهدویت از پایان دولت ایلخانان تا تأسیس حکومت صفوی:
1- فرقه حروفیه و مفهوم خاتم¬الأولیاء و اندیشه مهدویت.
2- خانقاه قونیه و اندیشه مهدویت.
3- فرقه نعمت¬اللهیه و اندیشه مهدویت.
- شاه¬ نعمت¬الله¬ولی موئسس فرقه نعمت¬اللهیه و بررسی ادعای مهدویت او.
- بررسی آثار و رساله¬های شاه ¬نعمت¬الله و اندیشه مهدویت در آنها.
- سیخانیان و اندیشه مهدویت.
• اندیشه مهدویت در هند:
- اندیشه مهدویت در شبه جزیره هند از آغاز تا امروز.
- بررسی سیر تاریخی ورود شیعه و اندیشه مهدویت در هند.
- مدعیان دروغین مهدویت در هند با توطئه استعمارگران.
- نقش سادات، علماء، بازرگانان، به¬خصوص ایرانیان از ورود شیعه و اندیشه مهدویت به هند.
• حکومت¬ها در هند و اندیشه مهدویت در قرن¬های هشت به بعد:
1. بهمنیان دکن(748 ﻫ . ق - 937 ﻫ . ق).
2. عادل شاهیان(855 ﻫ . ق - 886 ﻫ . ق).
3. قطبی شاهیان( قرن 10ﻫ . ق).
4. نظام شاهیان(موئسس از اهل سنت ولی بعدها به مذهب شیعه گرایش پیدا کردند).
5. و غیره . . .
• علمای بزرگ ایرانی در هند و نقش آنها در انتقال فرهنگ شیعه و مهدویت به هند:
- شاه ¬فتح ¬الله شیرازی(از 965 ﻫ . ق - 988 ﻫ . ق).
- سید محمد مؤمن استر آبادی(در حدود سال988 ﻫ . ق).
- سید ¬نور الله (حسینی مرعشی) شوشتری (در سال992ﻫ . ق) و . . .
• عرفا و صوفیان در هند و نقش آنها در تبلیغ و تبیین اندیشه مهدویت از دیدگاه خاص خود.
• شاه ¬نعمت¬الله¬ولی خود، فرزندان و نوادگان در هند و تأثیر در اندیشه مهدویت.
• فرقه¬های شیعی در هند و تأثیر آنها در انتقال اندیشه مهدویت از دیدگاه خود:
- زیدیه.
- اسماعیلیه.
- نقش استعمار در ایجاد فرقه¬ها و مدعیان مهدویت، مثل: قادیانیه.
• اندیشه مهدویت از تشکیل دولت صفوی تا آغاز دوره معاصر.
• مهدویت در عصر صفویه:
- نقش اندیشه مهدویت و الهام از تعالیم نهضت سربداران و سایر عوامل در شکل¬گیری صفویه.
- نقش علمای شیعه در گسترش شیعه و اندیشه مهدویت در عصر صفوی.
- تعامل سلاطین صفوی و علمای امامیه در راستای آموزه¬های مهدوی.
- نقش و آزادی نسبی حوزه¬های علمیه اصفهان، قم و . . . در دورۀ صفوی و تعامل با دربار.
- آموزه¬های مهدوی در افکار سران سلسله صفوی.
- مناصب خاص و تفویض اختیارات سیاسی، اجتماعی و . . . به علماء در دربار با الهام از اندیشه مهدویت و نیابت عامه.
- نقش شعراء، وعّاظ و . . . در گسترش شیعه و اندیشه مهدوی.
- مدعیان دروغین مهدویت در عصر صفویه.
- دعوت دربار صفوی از علمای جبل¬عامل و نقش آنها در گسترش شیعه و فرهنگ مهدوی.
- بررسی اندیشه عالمان شیعی دربار صفوی در تقابل با دربار با تأکید بر اندیشه محقق¬کرکی.
- مشروعیت حکومت صفوی از جانب علماء و فقهاء به عنوان نایبان عام حضرت مهدی با تأکید بر افکار شاه‌طهماسب اوّل.
- اقدامات حاکمان صفوی در رسمیت¬دادن به شیعۀ امامیه و سایر اقدامات در نشر شیعه و اندیشه مهدویت و زمینه¬سازی.
- اندیشه مهدویت در پایه¬های سه¬گانه قدرت شاهان صفوی( ادعای نمایندگی امام دوازدهم – مقام مرشد کامل- میراث-دار سلطنت در ایران.
- تألیفات مربوط به مهدویت در عصر صفوی.
- فرقه¬های صوفیه و اندیشه مهدویت در عصر صفوی.
- فرقه روشنیه (افغانستان).
• مهدویت در عصر افشاریه و زندیه.
• مهدویت در عصر قاجاریه:
- اندیشه شیعه کامل و مهدویت:
1. شیخ¬احمد احسایی و شیعه کامل.
2. نقش اندیشه شیعه کامل و ایجاد فرقه شیخیه:
o الف: کریم¬خانیه
o ب: باقریه همدان
o ج: شیخیه آذربایجان
- اندیشه شیعۀ کامل و مسأله مهدویت:
o علی¬محمد باب و بابیه و ادعای بابیّت.
o نقش استعمار در ترویج بابیّت با بررسی گزارش «کینیازدالگورکی » جاسوس روس، در سفارت ایران.
- ایجاد بهائیت، نقشه استعمار بعد از بابیّت.
- صبح¬ازل و میرزا حسینعلی بهاء و ادعای مهدویت.
- فرقه صاحب¬الزمانیه.
• مهدویت در آفریقای عصر استعمار.
• مدعیان مهدویت در آفریقا:
- محمد بن علی بن محمد سنوسی.
- محمد احمد مهدی(سودان).
- عباس فاطمی( مغرب).
- متمهدیان و مبارزه با استعمار.
• اندیشه مهدویت از آغاز مشروطه تا زمان حال:
- نقش اندیشه مهدویت در ایجاد نهضت¬ها و حرکت¬های اصلاحی معاصر.
- اندیشه اصلاحی در نهضت سید¬جمال¬الدین اسدآبادی.
- حرکت اصلاحی محمد¬تقی شیرازی.
- جنبش مشروطه.
- نهضت اصلاحی تحریم تنباکو.
- اندیشه¬های اصلاحی آیت¬الله بروجردی.
- اندیشه¬های اصلاحی شیخ ¬محمد¬حسین کاشف¬الغطاء.
- اندیشه¬های اصلاحی سید¬محسن¬ امین.
- اندیشه¬های اصلاحی آیت¬الله نائینی.
• انجمن حجتیه و اندیشه مهدویت.
• انقلاب اسلامی ایران و اندیشه مهدویت.
• اندیشه مهدویت و ولایت¬ فقیه، عامل اصلی پیروزی ایران در جنگ و . . .
• حوزۀ علمیه قم و مسأله مهدویت.

کد مطلب : 620
اظهار نظر درباره اين مطلب
آدرس ايميل  
نظر شما  
 نمايش آدرس ايميل
ارسال اين مطلب به دوستان
ارسال اين مطلب به دوستان
دريافت فايل مطلب
دريافت فايل مطلب
نسخه قابل چاپ
نسخه قابل چاپ